Примечания

1 См.: Pisma i projekty pedagogiczne doby Komisji Edukacji Narodowej. Wroc?aw, 1973; Salmanowicz S. Podstawy prawne funkcjonowania Komisji Edukacji Narodowej // Rozprawy z dziej?w O?wiaty. T. 23. Wroc?aw, 1980. S. 37–64; St?pie? R. Wsp??praca pijar?w z Komisj? Edukacji Narodowej na terenie Korony. Wroc?aw, 1994.

2 См.: Ma?kowski T. Genealogia sarmatyzmu. Warszawa, 1946; Лескинен М. В. Мифы и образы сарматизма. М., 2002.

3 ?ojek J. Dziennikarze i prasa w Warszawie w XVIII wieku. Warszawa, 1960. S. 84–85; Kraushar A. Salony i zebrania literackie warszawskie na schy?ku wieku XVIII-go i w ubieg?ym stuleciu. Warszawa, 1916. S. 4–6.

4 Historia literatury polskiej w zarysie. Warszawa, 1978. S. 150–151, 161–174.

5 Ibidem. S. 162, 174–177.

6 Sofronowa L. Rola teatru w kszta?towaniu kultury narodowej w Polsce i w Rosji w ostatnim trzydziestoleciu XVIII w. // Kultura polska i jej zwi?zki z kultur? Rosji. Wroc?aw, 1984. S. 104; Raszewski Z. Staro?wiecczyzna i post?p czasu. O teatrze polskim (1765–1865). Warszawa, 1963. S. 295–309.

7 Raszewski Z. Op. cit. S. 173–205.

8 Michalski J. Z dziej?w Towarzystwa Przyjaci?? Nauk. Warszawa, 1953. S. 24, 25, 44–56.

9 Ibidem. S. 90–94.

10 Historia nauki polskiej. T. 3. Wroc?aw, 1977. S. 18, 20–21. См. также: ?r?d?a do dziej?w wychowania i szkolnictwa w Polsce doby Izby Edukacji Publicznej 1807–1812. Lublin, 1931.

11 См.: Linde S. B. S?ownik j?zyka polskiego. Warszawa, 1807–1815. T. 1–6; Bentkowski F. Historia literatury polskiej. Warszawa; Wilno, 1814. T. 1–2; Kamionkowa J. ?ycie literackie w Polsce w pierwszej po?owie XIX w. Warszawa, 1970. S. 153.

12 Bieli?ski J. Kr?lewski Uniwersytet Warszawski (1816–1831). T. 1. Warszawa, 1907. S. 14, 19–24, 36–39; T. 3. Warszawa, 1912. S. 707–709; Historia nauki polskiej. T. 3. S. 50–51.

13 Bieli?ski J. Op. cit. T. 1. S. 49; Historia nauki polskiej. T. 3. S. 50–51.

14 Bieli?ski J. Kr?lewski Uniwersytet Warszawski (1816–1831). T. 2. Warszawa, 1911. S. 48, 248–282, 316, 591, 638–646; T. 3. S. 418, 419, 421–424, 504–530, 542–561; Historia nauki polskiej. T. 3. S. 33–37, 39, 41–44, 47, 48.

15 Bieli?ski J. Op. cit. T. 3. S. 493–503; Wo?oszy?ski R. W. Polsko-rosyjskie zwi?zki w naukach spo?ecznych 1801–1830. Warszawa, 1974. S. 94, 203–205.

16 Historia nauki polskiej. T. 3. S. 50–51.

17 W?jcik A. Prawo g?rnicze Stanis?awa Staszica. Uregulowania prawne poszukiwa? i eksploatacji kopalni w Kr?lestwie Polskim // Wiek O?wiecenia. Warszawa, 2006. T. 22. S. 206; Historia nauki polskiej. T. 3. S. 59–60.

18 Libera Z. Stanis?aw Kostka Potocki jako pisarz i krytyk literacki // Rocznik historii sztuki. Wroc?aw, 1956. T. 1. S. 433–441; Kipa E. Stanis?aw Kostka Potocki jako minister wyzna? religijnych // Ibidem. S. 442–449; Kowalska A. Warszawa literacka w okresie prze?omu kulturalnego 1815–1822. Warszawa, 1961. S. 298–325.

19 Michalski J. Op. cit. S. 40, 41, 43, 67–69, 101, 105, 106.

20 Ibidem. S. 12–13; Historia nauki polskiej. T. 3. S. 73.

21 G?siorowska N. Ustanowienie cenzury w Kr?lestwie Kongresowym // Biblioteka Warszawska. 1912. №3. S. 109–110.

22 Kraushar A. Senator Nowosilcow i cenzura za Kr?lestwa Kongresowego (1819–1829) (ze ?r?de? archiwalnych). Krak?w, 1911. S. 6–9; G?siorowska N. Op. cit. S. 113–120. О проблеме свободы печати в Королевстве Польском см.: Филатова Н. М. Польский политический либерализм в 1815–1820 гг. // Из истории общественной мысли народов Центральной и Восточной Европы (конец XVIII – 70-е годы XIX в.). М., 1995. С. 44–69.

23 Kraushar A. Senator Nowosilcow… S. 10.

24 G?siorowska N. Op. cit. S. 245–246.

25 Kraushar A. Senator Nowosilcow… S. 13–24; G?siorowska N. Op. cit. S. 247–262.

26 G?siorowska N. Op. cit. S. 262–265.

27 Kraushar A. Senator Nowosilcow… S. 41–44.

28 Ibidem. О деятельности Шанявского см.: Manteuffl owa M. J. K. Szaniawski: ideologia i dzia?alno?? 1815–1830. Warszawa, 1936.

29 Askenazy Sz. ?ukasi?ski. T. 1. Warszawa; Lw?w, 1908. S. 355.

30 Ibidem.

31 ?ojek J. Studia nad pras? i opini? publiczn? w Kr?lestwie Polskim. Warszawa, 1966. S. 161; Российский Государственный архив древних актов. Ф. 12. Оп. 1. Д. 281. Л. 63–66 об.; Kraushar A. Senator Nowosilcow… S. 150–155.

32 Архив внешней политики Российской империи. Ф. 133. Оп. 468. Д. 9323. Л. 34. Далее Константин Павлович сообщал, что в Королевстве Польском запрещены статьи, «кои, описывая действия гишпанских кортесов, говорят о самодержавии народа, о независимости его представителей, о необходимости, чтобы представительство сие сосредоточивалось в одной палате, о войске, присягающем на конституцию и проч[ее]. Таковые статьи, повторяемые, хотя и без всякого одобрительного замечания со стороны редактора газет, служат источником к распространению ложных заключений, выводимых из превратных умствований о мнимом самодержавии народа» (там же. Л. 34 об.–35 об.).

33 Kraushar A. Senator Nowosilcow… S. 110–118, 144–149.

34 Manteuffl owa M. Op. cit. S. 133–137; S?omkowska A. Prasa rz?dowa Ksi?stwa Warszawskiego i Kr?lestwa Polskiego (1807–1838). Warszawa, 1969. S. 47–77.

35 Manteuffl owa M. Op. cit. S. 37, 137, 138; S?omkowska A. Op. cit. S. 81–94.

36 ?ojek J. Studia nad pras?… S. 132.

37 Historia nauki polskiej. T. 3. S. 56–58.

38 Ibidem. S. 56–58, 60–62.

39 Podg?rska E. Szkolnictwo elementarne Ksi?stwa Warszawskiego i Kr?lestwa Kongresowego 1807–1831. Warszawa, 1960. S. 17, 18, 62–70, 149.

40 Ibidem. S. 67–69, 72–79, 81. См. также: Lipiec J. Nauczanie w szko?ach elementarnych Ksi?stwa Warszawskiego i Kr?lestwa Polskiego w latach 1807–1830 (studia nad okr?giem Cz?stochowskim). Cz?stochowa, 1993.

41 Ma?lanka J. Zorian Do??ga Chodakowski. Jego miejsce w kulturze polskiej i wp?yw na polskie pi?miennictwo romantyczne. Wroc?aw, 1965. S. 11; Paprocka W. Kultura i tradycja ludowa w polskiej my?li humanistycznej XIX i XX wieku. Wroc?aw, 1986. S. 27–28.

42 Historia literatury polskiej w zarysie. S. 190–191.

43 Оригинал «Рукописи» не сохранился. Ее польский перевод, сделанный в 1847 г. Э. Хоецким, содержит единственный на сегодняшний день полный текст романа. См.: Ланда С. С. Ян Потоцкий и его роман «Рукопись, найденная в Сарагосе» // Потоцкий Я. Рукопись, найденная в Сарагосе. М., 1989. С. 17–21.

44 Sinko Z. Powie?? angielska osiemnastego wieku a powie?? polska lat 1764–1830. Warszawa, 1961. S. 149–160, 164, 173, 177.

45 Historia literatury polskiej w zarysie. S. 192–193.

46 Ciechanowska Z. Hoffmanowa Klementyna // Polski S?ownik Biografi czny (далее – PSB). T. IX. Wroc?aw, 1960–1961. S. 573–576.

47 Ko?mian K. Pami?tniki. Wroc?aw, 1972. T. 3. S. 425, 427; Walka romantyk?w z klasykami. Wroc?aw, 1963. S. 171–172, 175, 182–183.

48 Raszewski Z. Kr?tka historia teatru polskiego. Warszawa, 1977. S. 100–101; Idem. Staro?wiecczyzna i post?p czasu… S. 310–316; Walka romantyk?w z klasykami. S. 171–172, 175, 182–183.

49 См.: Fredro A. Pisma wszystkie. Lw?w, 1926. T. 1–3.

50 Brodzi?ski K. Pisma estetyczno-krytyczne. Wroc?aw, 1964. T. 1. S. 4–5, 31.

51 Ma?lanka J. Op. cit. S. 101; Korzeniowski J. Dzie?a. T. 12. Warszawa, 1873. S. 2, 17; Zieli?ski A. Nar?d i narodowo?? w polskiej literaturze i publicystyce lat 1815–1831. Wroc?aw; Warszawa; Krak?w, 1969. S. 200, 201, 205, 208, 209, 218, 219. См. также: Филатова Н. М. Формирование романтического образа нации в польской литературе первой трети XIX в. // Автопортрет славянина. М., 1999. C. 123–142.

52 Ma?lanka J. Op. cit. S. 25–32. О творчестве Ходаковского см.: Ровнякова Л. И. Русско-польский этнограф и фольклорист З. Доленга-Ходаковский и его архив // Из истории русско-славянских литературных связей XIX в. М., 1963. С. 58–94.

53 Historia literatury polskiej w zarysie. S. 203–208; Стахеев Б. Ф. Адам Мицкевич // История зарубежной литературы ХIХ века. М., 1991. С. 307–315.

54 Historia literatury polskiej w zarysie. S. 210–213. См. также: Адам Мицкевич и польский романтизм в русской культуре. М., 2007.

55 Zieli?ski A. Op. cit. S. 210.

56 Suchodolski B. Seweryn Goszczy?ski. ?ycie i dzie?a (1801–1830). Warszawa, 1927. S. 134–135.

57 ?ucki A. Ewolucja poj?cia literatury narodowej u Mochnackiego. Lw?w, 1931. S. 4–6.

58 Mochnacki M. O literaturze polskiej w wieku dziewi?tnastym. Krak?w, 1923. S. 27, 37.

59 Ko?mian K. Pami?tniki. Krak?w, 1865. T. 3. S. 244, 392–394; Ko?mian A. E. Wspomnienia. Pozna?, 1867. T. 1. S. 146–151; Biegeleisen H. Towarzystwo Iks?w. Ust?p z dziej?w krytyki w literaturze polskiej // Biblioteka Warszawska. T. 4. 1885. S. 22–47, 189–212; Recenzje teatralne Towarzystwa Iks?w 1815–1819 / oprac. i wst?pem opatrzy? J. Lipi?ski. Warszawa; Wroc?aw, 1956; Kowalska A. Op. cit. S. 201; Брынский Е. С. Возникновение и начало деятельности «Общества Иксов» // Из истории русско-славянских литературных связей XIX в. С. 293–311.

60 Libera Z. Wst?p // Dmochowski F.S. Wspomnienia od 1806 do 1830 roku. Warszawa, 1959. S. 14–15.

61 Humnicki I. Pami?tniki // Sfi nks. Warszawa, 1913. Z. 1. S. 137, 138; Kowalska A.

Op. cit. S. 175, 199–217; Raszewski Z. Kr?tka historia teatru polskiego. S. 85, 86,

98–101; Idem. Teatr na placu Krasi?skich. Warszawa, 1995. S. 91.

62 Raszewski Z. Kr?tka historia teatru polskiego. S. 87, 88, 101; Вежбицкая-Михальская К. Становление польской актерской школы (1765–1831) // О просвещении и романтизме. Советские и польские исследования. М., 1989. С. 62, 63.

63 Вежбицкая-Михальская К. Указ. соч. С. 59–61; Raszewski Z. Kr?tka historia teatru polskiego. S. 86, 88, 89.

64 Zgorzelski C. O stosunkach literatury polskiej i rosyjskiej w latach 1810–1830 // Nauka i sztuka 4. Warszawa etc. (1948). T. 9. S. 64–79; Koz?owski T. Polonica w czasopi?mie rosyjskim „Westnik Jewropy“ w latach 1815–1822 // Prace polonistyczne. Ser. 23. ??d?, 1967. S. 115–132; Wo?oszy?ski R. W. Op. cit. S. 81, 96, 101–103, 119–121, 140, 141, 143, 144, 152–154, 160–163, 172.

65 Баскаков В. Н. Забытый переводчик А. Мицкевича // Славянские страны и русская литература. Л., 1973. С. 33–46; Вацуро В. Э. Первый русский переводчик «Фариса» А. Мицкевича // Там же. С. 47–67.

66 Wo?oszy?ski R. W. Op. cit. S. 96, 97, 132, 135–137, 139, 144–145.

67 Michalski J. Op. cit. S. 280, 283; K?pi?ski A. Typologia relacji kulturowych polskorosyjskich w pierwszych dziesi?cioleciach XIX wieku // Polacy w ?yciu kulturalnym Rosji. Wroc?aw, 1986. S. 114.

68 Литературные салоны и кружки. Первая половина XIX века. М.; Л., 1930; Березина В. Г. Мицкевич и «Московский телеграф» // Адам Мицкевич в русской печати 1825–1955. Библиографические материалы. М.; Л., 1957. С. 471–479; Gomolicki L. Dziennik pobytu Adama Mickiewicza w Rosji 1824–1829. Warszawa, 1949. S. 11–13, 324–325.

69 Szpota?ski S. Adam Mickiewicz i jego epoka. Warszawa; Krak?w, 1921. T. 1. S. 153; Березина В. Г. Указ. соч. С. 471–479.

70 Poli?ski A. Dzieje muzyki polskiej w zarysie. Lw?w, 1907. S. 168–170, 174–175.

71 Ibidem. S. 176–179.

72 Бэлза И. Ф. История польской музыкальной культуры. Т. 1. М., 1954. С. 258–259, 261–262.

73 Там же. С. 272–273, 279.

74 Wro?ski W. Szkolnictwo muzyczne w Polsce w wieku XIX // Muzyka. Warszawa, 1951. №5–6. S. 62– 63.

75 Pro?niak J. Karol Kurpi?ski jako teoretyk // Kwartalnik Muzyczny. №25. 1949. S. 139.

76 Poli?ski A. Op. cit. S. 181–185; Логинова О. К. Гофман в Польше // Вопросы историографии и источниковедения славяно-германских отношений. М., 1973. С. 247–279.

77 Strumi??o T. Szkice z polskiego ?ycia muzycznego XIX w. Krak?w, 1954. S. 81.

78 Micha?owski K. Opery polskie. Krak?w, 1954. S. 83, 109–110; Raszewski Z. Staro?wiecczyzna i post?p czasu… S. 173–212.

79 Jachimecki Z. Muzyka polska w rozwoju historycznym. T. 1. Cz. 2. Krak?w, 1951. S. 138; Бэлза И. Ф. История польской музыкальной культуры. Т. 2. М., 1957. С. 28–36, 38–39, 52–53, 70–71, 82–83, 90, 96, 130, 181–185, 187–190, 230.

80 Адам Мицкевич. Собрание сочинений. Т. 5. М., 1954. С. 629.

81 Antologia polskiej krytyki muzycznej XIX i XX wieku (do roku 1939). Krak?w, 1955. S. 44.

82 Jachimecki Z. Fr?d?ric Chopin et son oeuvre. Paris, 1930; Idem. Kompozycje Fryderyka Chopina z okresu dzieci?stwa i lat ch?opi?cych (do roku 1825) // Chopin. 1937. №1. S. 38–40.

83 Пасхалов В. В. Шопен и польская народная музыка. Л.; М., 1949. С. 53–54; Бэлза И. Ф. Шопен. М., 1968. С. 25–26.

84 Jachimecki Z. Chopin. Rys ?ycia i tw?rczo?ci. Krak?w, 1957. S. 277; Бэлза И. Ф. Шопен. С. 103, 106, 132, 138.

85 Бэлза И. Ф. Шопен. С. 51, 54–57, 75–79, 140–141.

86 Kozakiewicz S. Malarstwo polskie. O?wiecenie. Klasycyzm. Romantyzm. Warszawa, 1976. S. 7–9. О развитии польского изобразительного искусства во второй половине XVIII – первой трети XIX в. см.: Тананаева Л. И. Польское изобразительное искусство эпохи Просвещения. Живопись. Рисунок. М., 1968; Свирида И. И. Польская художественная жизнь конца XVIII – первой трети XIX века. М., 1978.

87 Bartnicka K. Polskie szkolnictwo artystyczne na prze?omie XVIII i XIX w. (1764–1831). Wroc?aw, 1971. S. 24.

88 Bieli?ski J. Op. cit. T. 1. S. 19–24, 348–351, 596–613; Kozakiewicz S. Malarstwo warszawskie na tle przemian gospodarczych, spo?ecznych i politycznych w Kr?lestwie Polskim (1815–1830) // Biuletyn historii sztuki. Warszawa, 1952. №2. S. 33–61; Ryszkiewicz A. Polski portret zbiorowy. Wroc?aw; Warszawa; Krak?w, 1961. S. 133.

89 Dobrowolski T. Nowoczesne malarstwo polskie. Wroc?aw, 1957. T. 1. S. 182; ?ycie artystyczne w ?wietle prasy warszawskiej pierwszej po?owy XIX wieku / oprac. E. Moszoro. Wroc?aw, 1962. S. 75.

90 Warszawskie wystawy sztuk pi?knych w latach 1819–1845 / oprac. S. Kozakiewicz. Wroc?aw, 1952. S. XXV.

91 Ryszkiewicz A. Op. cit. S. 133–135. Об истоках и происхождении сарматского портрета см.: Тананаева Л. И. Сарматский портрет. Из истории польского портрета эпохи Барокко. М., 1979.

92 Ryszkiewicz A. Op. cit. S. 137–141; Kozakiewicz S. Malarstwo polskie…S. 56.

93 Dobrowolski T. Op. cit. S. 196.

94 Ibidem. S. 183.

95 Kozakiewicz S. Malarstwo polskie… S. 57–58.

96 Sroczy?ska K. Zygmunt Vogel – rysownik gabinetowy Stanis?awa Augusta. Wroc?aw, 1969. S. 26, 106–114; Ryszkiewicz A. Wincenty Kasprzycki, Widok wystawy sztuk pi?knych w Warszawie w 1828 r. // Biuletyn historii sztuki. 1952. №3. S. 84–91; Kozakiewicz S. Malarstwo polskie… S. 59.

97 Kozakiewicz S. Malarstwo polskie… S. 58–59.

98 Gazeta Korespondenta Krajowego i Zagranicznego. Warszawa. 23.XI.1830; Tessaro-Kosimowa I. Historia litografi i warszawskiej. Warszawa, 1973. S. 18, 20–21, 58–60.

99 Gazeta Literacka. Warszawa. 27.IV.1822; Kurier Warszawski. 4.IX.1824; Sulerzyska T., Budzi?ska E. Jan Feliks Piwarski (1794–1859). Rysunki i grafi ka. Katalog wystawy. Warszawa, 1961; Chyczewska A. Dzie?a Bacciarelliego w grafi ce // Pami?tnik Biblioteki K?rnickiej. Z. 8. Wroc?aw, 1963. S. 345; Tessaro-Kosimowa I. Op. cit. S. 105–107, 132–134.

100 Kurier Warszawski. 27.VI.1821, 6.XII.1821, 10.VII.1822, 4.XII.1822, 2.IX.1824, 20.I.1827; Olszewicz B. Polska kartografi a wojskowa. Warszawa, 1921; Giergiele wicz. Udzia? ofi cer?w in?ynierii w pracach kartografi cznych Ksi?stwa Warszawskiego i Kr?lestwa Kongresowego // Saper i in?ynier wojskowy. Warszawa, 1924. Z. 6. S. 203–217; Lewestam L. Litografi e warszawskie 1818–1870 // Grafi ka. Warszawa, 1931. Z. 3; Stebnowski J. Historia druku map w zarysie // Ibidem. 1933. T. 3. Z. 1. S. 17–20.

101 K[ropi?ski] L. Julia i Adolf czyli nadzwyczajna mi?o?? dwojga kochank?w nad brzegami Dniestru. Warszawa, 1824–1828. T. 1–2; Tessaro-Kosimowa I. Op. cit.S. 138–139.

102 Kaczmarzyk D. Mali?ski Pawe? // PSB. T. XIX. Wroc?aw, 1974. S. 370–372.

103 Warszawskie wystawy … S. 23–25, 48, 50.

104 Kaczmarzyk D. Op. cit. S. 370–372; Rze?ba polska od XVI do pocz?tku XIX w.Warszawa, 1973. S. 105–108.

105 Kaczmarzyk D. Kaufman Ludwik // PSB. T. XII. Wroc?aw, 1966–1967. S. 228–230.

106 Kurier Warszawski. 17.V.1824, 8.III.1825, 4.VI.1825; Kwiatkowska M. I. Malarstwo i rze?ba w latach 1765–1830 // Sztuka Warszawy. Warszawa, 1986. S. 288.

107 ?ycie artystyczne… S. 81–82.

108 Kotkowska-Bareja H. Pomnik Poniatowskiego. Warszawa, 1971. S. 43–47.

109 Biega?ski P. Teatr Wielki. Warszawa, 1974. S. 59–60; Kwiatkowska M. I. Op. cit. S. 287–289.

110 Bieli?ski J. Op. cit. T. III. S. 569; ?oza S. Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa, 1954. S. 9–10, 51–52, 173; Jaroszewski T. S., Rottermund A. Jakub Hempel, Fryderyk Albert Lessel, Henryk Ittar, Wilhelm Henryk Minter architekci polskiego klasycyzmu. Warszawa, 1974. S. 114–116; Kwiatkowski M. Architektura w latach 1765–1830 // Sztuka Warszawy. S. 219–222.

111 Wejnert A. Staro?ytno?ci Warszawy. T. V. Warszawa, 1857. S. 137–140; ?oza S. Op. cit. S. 163, 206; Szwankowski E. Budownictwo wojskowe w czasach Kr?lestwa Kongresowego 1815–1830 // Z bohaterskiej przesz?o?ci Warszawy. Warszawa, 1961. S. 113–131; Jaroszewski T. S., Rottermund A. Op. cit. S. 184; Kwiatkowski M. Op. cit. S. 216–218.

112 ?oza S. Op. cit. S. 173, 174, 275, 301.

113 Ibidem. S. 51, 163; Biega?ski P. Op. cit. S. 44; Szram A. Uwagi o architekturze kapitalistycznej ?odzi // Sztuka XIX wieku w Polsce. Nar?d – miasto. Materia?y sesji Stowarzyszenia historyk?w sztuki. Pozna?, grudzie? 1977. Warszawa, 1979. S. 251.

114 Walicki M. Sprawa inwentaryzacji w dobie Kr?lestwa Polskiego. Warszawa, 1931. S. 33.

115 Kwiatkowska M. I. Op. cit. S. 279.

116 Mucha B. Rola Polak?w w rozwoju XIX-wiecznego malarstwa rosyjskiego // Polacy w ?yciu kulturalnym Rosji. S. 78–84; Свирида И. И. Между Петербургом, Варшавой и Вильно: Художник в культурном пространстве. XVIII – середина XIX в. М., 1999. С. 83, 139–142, 150–186, 215, 223.

117 Бэлза И. Ф. История польской музыкальной культуры. Т. 1. С. 265–269; Он же. Мария Шимановская. М., 1956. С. 93–129.